Aktualności

Nauka grenlandzkiego

Filmiki z lekcjami języka grenlandzkiego

04 Październik 2016 Nauka grenlandzkiego

Po dziewięciu latachna Grenlandii – krótki rachunek sumienia

Ludzie maile piszą - parafrazując słowa przeboju grupy Skaldowie - i pytają jak to jest mieszkać na Grenlandii będą Polakiem, co jest najtrudniejsze a co przyszło łatwiej. I czy mi się tam podoba. Odpowiedź nie zawsze jest prosta ale postaram się to w kilku akapitach wyjaśnić.

01 Czerwiec 2015 Po dziewięciu latachna Grenlandii – krótki rachunek sumienia

Co jemy na Grenlandii


Czy to prawda że Eskimosi jedzą tylko surowe mięso? Przeczytaj artykuł, obejrzyj filmik i zobacz zdjęcia.

Zobacz krótki filmik zrobiony w 2007 roku, niedługo po moim przyjezdzie na Grenlandię. Na filmiku widoczna m.in. moja teściowa partująca pierwszego strzelonego przeze mnie renifera oraz Birthe (jeszcze w ciąży) jedząca podgardle wieloryba z suszonym dorszem i sosem sojowym. Głos podłożył sam Robert Makłowicz, swego czasu pierwszy kucharz RP.




      Rosół z edredona

Edredony (zwane również miękkopiórami) to ptaki z rodziny kaczkowatych ważący w zależności od gatunku 1 do 2 kg. Zamieszkują głównie obszary Europy północnej ale występują również w Polsce gdzie znajdują się pod ścisłą ochroną.

Na edredony na Grenlandii poluje się jesienią (pazdziernik). Najcześciej siedzą na wodzie w dużych stadach do których wolno podpływa się łódką i strzela kiedy ptaki zaczynają wzbijać się do lotu. Rzadko uda się podpłynąć wystarczająco blisko by móc strzelać do ptaków siedzących na wodzie. Niektórzy myśliwi stosują gumowe makiety edrodonów które kładą na wodzie i chowają się w łódce a kiedy stado ptaków siądzie na wodzie można jednym strzałem upolować ich kilka.

Grenlandia grilowanie                                                                       Edredona można też grilować

Jak przyrządza się edredony na Grenlandii? Po pierwsze trzeba je opiurować, najlepiej zrobić to jeszcze na łodzi kiedy ptaki są wciąż ciepłe " potem jest to bardzo uciążliwe i czasem by ułatwic sobie życie ściąga sie całą skórę z piórami " to jednak pozbawia edredony walorów smakowych (jak zresztą wszelkie ptactwo " dzięki skórze mięso pozostaje soczyste po przyrządzeniu).  Trzeba tu nadmienić że pióra edrodona od dawna wykorzystywane były do wyrobu pościeli, ciepłych śpiworów itp. przez co ptak ten wyginął w wielu częściach Europy.

Grenlandia - potrawy                                                                   Mięso gotowe do spożycia

Generelanie Grenlandczycy preferują proste sposoby przygotowywania jedzenia. Najprościej więc jest z tych ptaów ugotować zupę, odpowiednik polskiego rosołu. Zupa ta smakuje oczywiście inaczej ale sposób przyrządzania jest prawie identyczny. Na Grenlandii zupy gotuje się najczęsciej z ryżem i ziemniakami (mogą być grenlandzkie).

Edredony można również obsmażyć na wysokim ogniu a potem gotować w małej ilości wody (pod przykryciem). Grilowane smakują równie dobrze. 


           Pardwy i bielaki

Jako że na oba te gatunki poluje się w tym samym okresie i przygotowywje w bardzo podobny sposób postanowiłem opisać je razem. 

Grenlandia pardwa

Pardwa to ptak z rodziny kurowatych  zamieszkującyokołobiegunowe okolice półkuli północnej Europy i Ameryki Północnej. Są również wzmianki że pardwy widywane były w północno/wschodnich rejonach Polski.

Zarówno na pardwy i bielaki na Grenlandii poluje się od 1. września do 30. kwietnia. W tym czasie pardwa zmienia swoje upierzenie z szrego na białe (trudna do znalezienia zarówno jesienią jak i zmimą) a bielak przez cały rok jest biały dlatego łatwo go wypatrzeć latem za to bardzo trudno zimą.

Pardwa ma bardzo miękkie upierzenie dlatego łatwo obiera sie ją ze piór. Skóra bielaka jest bardzo delikatna i łatwo się rwie dlatego rzadko używa sie jej do robienia ubrań. W przeszłości Innuici używali jej jako wkładki do butów i ...podpaski.

Zarówno pardwe i bielaka przygotowywuje się w garnku z grubej stali najpierw obsmażając na maśle z dodatkiem pieprzu i soli na wysokim ogniu. Kiedy mięso jest brązowe od zewnątrz zmniejsza sie „siłę ognia” i zalewa niewielką ilością wrzącej wody. Mięso gotuje się w ten sposób przez kilka minut po czym zlewa się wywar by zrobić sos (jak dla mnie najlepszy obok sosu babci Czesi :-).  Tak przygotowane mięso podaje się z obsmażonymi w cukrze ziemniakami i gotowanymi warzywami oraz zapiekanymi jabłkami. Należy tu dodać że pardwy to na Grenlandii potrawa świąteczna, najczęściej spożywana na Boże Narodznie (drugi dzień), Wielkanoc lub z okazji uroczystości rodzinnych. 


Jajecznica z mewich jaj

Od zawsze na Grenlandii ludzie zbierali ptasie jaja i przygotowywali z nich posiłki. Jest to zwyczaj praktykowany również dzisaj. Można je zbierać jedynie na własny użytek, nie wolno ich sprzedawać.

Jaja mew zbierane są w maju i na początku czerwca na małych wyspych niedaleko od brzegu. Jak widać po kolorze jajek są one dość dobrze zakumflowane. Wielkoścą odpowiadaja dwum jajom kurzym. Smakują wymieścnicie.

Alina przygotowuje jajecznice jajecznica w przygotowaniu gotowe danie

Sposób przygotowania identyczny z polskim przepisem

Zupa z foki

Grenlandczycy uwielbiają foki.

Na foki polować można cały rok (nie ma wyznaczonch sezonów). W Sisimiut poluje się na nie najczęściej latem i jesienią kiedy na wodzie nie ma lodu. Jest to dość trudne zadanie gdyż foka wystawia z wody jedynie głowę, należy ja trafić w kilka sekund zanim znowu sie zanurzy. To trudne w bujającej się na falach łódce bez żadnej podpórki pod strzelbe.  W innych regionach Grenlandii poluje się również na na foki kiedy wygrzewają się na  lodzie lub łapie się je w sieci.

moja pierwsz fokafoka przed porcjowaniem

Mięso foki to wyśmienita porcja energii i witamin. Z upolowanej foki wykorzystuje się niemal wszystko, mięso jest zjadane a ze skóry wykonanywane są przeróżne wyroby. To nieprawda że foki zabijane są tylko dla skóry! Na Grenlandii nie poluje się również na młode foki (nie lęgną się one u wybrzeży Grenlandii)

Foka przygotowana typowo po grenlandzku to najczęściej bardzo prosta w przygotowaniuzupa z mięsem foki , ziemniakami, cebulą i ryżem zwana suasaat. Fokę można również przyrządzić w piecyku (szczególnie te mniejsze) lub na grenladzkim grilu zrobionym z płaskich kamieni i podgrzewanym kosodrzewiną.

foka z grila

Suszone gromadniki (lub kapelany)

Sam jestem zaskoczony. Od sześciu lat mieszkam na Grenlandii i po raz pierwszy przetłumaczyłem nazwę tej ryby na język polski. Na Grenlandii nazywana jest ammasat (l.mn. od ammasak).

łatwy połów gromadnika

Ammasat pojawiają się w Sisimiut końcem maja, czasem początkiem sierpnia jeżeli zima była długa z niskimi temperaturami. Jest to mała ryba, ok. 15 cm długości i smakuje wspaniale, chya dlatego że jest to najczęściej pierwsza świeża ryba jaką je sie po długiej zimie (Zimą rzadko się łowi choć czasem wybieramy się na fiord by połowić w przeręblu dorsza). Można ją jeść gotowaną lub smażyć choć ta druga opcja jest niezwykle pracochłonna ze względu na rozmiar  ryby. Większośc Grenlandczyków je gromadniki w całości, z głową i bez patroszenia.

suszenie gromadnika

Koniec maja to okres kiedy lód wreszcie puścił i wszyscy wodują swoje łódki. Łowienie gromadnika jest jakoby tradycją. Na połów wyrusza sie podczas odpływu (różnica między przypływem a odpływem w Sisimiut wynosi 4m) i szuka ławic przy brzegu. Po znalezieniu ławicy do wody wlewa sie jogurt by wywabić ryby wyżej ku powierzchni wody. Potem zastawia sie łodzią drogę ucieczki i wyciąga rybe z wody podbierakiem. Przy dobrym połowie można zapełnić łodke (ok. tina ryby)w ok. 30 min.   

Żadna rodzina nie zje tyle gromadnika ale ryba ta, ze względu na wartości odżywcze i dużą zawortość tłuszczu świetnie nadaje się na pokarm dla grenlandzkich psów. Jest ona uprzednio suszona na skałach przez ok. 2 dni. Suszone gromadniki jedzone są również przez ludzi.

 

Taateraaq czyli mewa trójpalczasta (łac. Rissa tridactyla) to pierwszy ptak morski którego upolowałem. Na Grenlandii pojawiają się one w sierpniu i występują na wodzie w ogromnych stadach składających się z kilkuset ptaków dzieki czemu nietrudno odróżnić je od „zwykłych” mew których dzisiaj się już nie jada.jedzenie mewy na Grenlandii To tak dużego stada dość ciężko jest podpłynąć na odległość strzału ale za to po upolowaniu pierwszego ptaka można go wykorzystać jako „wabik” do upolowania następnych trzymając go za skrzydło i machając w powietrzu. W ten część stada zaczyna krążyć nad łódką i znajduje sie na odległość strzału.


Przygotowanie mewy trójpalczastej jest tak jak większość grenlandzkich przepisów dość  proste. Po obraniu ptaka z piór i wypatroszeniu robi się coś w rodzaju rosołu. Zupę podaje się z lanamymi kluskami często z dodatkiem rodzynek. Mimo pierwszych oporów przed zjedzeniem mewy szybko przekonałem się że danie smakuje wyśmienicie, jak z resztą większość grenlandzkich potraw.

Tatar z morświna.

Morświn to ssak morski z rodziny waleniowatych blisko spokrewniony z delfinem. Jest gatunkiem zagrożonym w Bałtyku ale na Grenlandii występuje w dużych ilościach. Mimo to tylko najlepsi myśliwi są je w stanie upolować ze względu na szybkość i zwinność z jaką w wodzie porusz się morświn. Mnie to się w każdym bądz razie jeszcze nie udało i aby zasmakować tego pysznego mięsa muszę być w dobrych stosunkach ze znajomymi myśliwymi.

tatar z morświna na naszym balkonie

Tak jak inne rodzaje wieloryba morświna przygotować można jako steki, upieczonego w piecyku czy nawet zrobić zupę. Ja jednak preferuję go na surowo jako znany również w Polsce tatar z drobno pokrojoną cebulką, surowym jajkiem, kaparami i przyprawionego pieprzem i solą. To wszystko położyć należy na kromce świeżoupieczonego ciemnego chleba.

Niewątpliwym przysmakiem jest również mattak czyli jedzona na surowo skóra z morświna.

Język renifera

Renifer to bardzo popularna potrawa na Grenlandii a do przysmaków należy język rena. Dlatego też po upolowaniu renifera (sierpień-pazdziernik) wielu myśliwych odcina cała żuchwę i zabiera ją z resztą mięsa. Cała żuchwa gotowana jest w wodzie ale konsumpcji podlega tylko język. Ze sczęki i przylegającej kości można łatwo zrobić ozdobę w postaci miniatury sań uzywanych do psich zaprzęgów.

szczęki renifera